Kwiat złocienia – uprawa, pielęgnacja, odmiany

Kwiat złocienia, czyli chryzantemy, to bylina zachwycająca bogactwem form i barw kwiatostanów – od prostych po pełne, igiełkowe czy kuliste. Jej uprawa w ogrodzie wymaga stanowiska słonecznego oraz żyznej, przepuszczalnej gleby o odczynie zbliżonym do obojętnego. Wiele odmian jest mrozoodpornych i może zdobić rabaty aż do późnej jesieni. W artykule szczegółowo przedstawiamy zasady pielęgnacji, rozmnażania oraz najciekawsze odmiany, które warto mieć w swoim ogrodzie.

Czym jest złocień i skąd pochodzi?

Rodzaj Chrysanthemum należy do rodziny astrowatych i obejmuje od 37 do 39 gatunków. Jego naturalny zasięg rozciąga się głównie przez Azję Wschodnią i Środkową – od Chin po Japonię – a dwa gatunki docierają nawet do Europy. W Polsce rośnie dziko m.in. chryzantema Zawadzkiego (Chrysanthemum zawadzkii), nazywana także złocieniem Zawadzkiego.

Nazwa rośliny wywodzi się od greckich słów „chrysos” – złoto i „anthemos” – kwiat, co nawiązuje do pierwotnej, intensywnie żółtej barwy koszyczków. Współczesne odmiany, powstałe w wyniku krzyżowania wielu gatunków, klasyfikuje się najczęściej jako złocień chiński (Chrysanthemum × morifolium) lub ogrodowy. Rośliny te mają wyprostowany pokrój, pierzasto wcinane liście i mogą osiągać od 30 do nawet 100 cm wysokości.

Jak uprawiać złocień ogrodowy?

Uprawa chryzantem w gruncie nie jest skomplikowana, o ile zapewni się im odpowiednie warunki startowe. Gleba powinna być żyzna, próchnicza i zasobna w składniki pokarmowe, najlepiej wzbogacona dobrze przerobionym kompostem. Podłoże przekopuje się głęboko, a jego odczyn utrzymuje w przedziale neutralnym – to przy takim pH rośliny najbujniej kwitną.

Stanowisko musi być słoneczne, ale w przypadku odmian wczesnych, rozpoczynających kwitnienie pod koniec lata, warto unikać wystawy południowej, która skraca trwałość kwiatów. Chryzantemy są roślinami dnia krótkiego, dlatego ich kwitnienie można stymulować przez regulację dostępu światła – stąd w szklarniach dostępne są niemal cały rok.

Sadzenie i rozmnażanie

Większość ozdobnych odmian nie dziedziczy cech rodzicielskich przy wysiewie nasion, rozmnaża się je więc przez podział kęp wczesną wiosną lub przez sadzonki pędowe pobierane latem. Gatunki jednoroczne można natomiast wysiewać wiosną bezpośrednio do gruntu. Sadzonki lub podzielone kępy umieszcza się w przygotowanej glebie, zachowując odstępy odpowiednie do wielkości danej odmiany – od 20 do 40 cm.

Nawożenie i podlewanie

Intensywne kwitnienie wymaga dużych ilości energii, dlatego nawożenie prowadzi się co około 2 tygodnie w okresie wzrostu. Najlepiej sprawdzają się płynne nawozy wieloskładnikowe z mikroelementami albo uniwersalna Azofoska. Można również sięgnąć po nawozy o spowolnionym działaniu, które aplikuje się zgodnie z zaleceniami producenta.

Podłoże powinno być stale lekko wilgotne, ale nie mokre – nadmiar wody sprzyja gniciu korzeni. W upalne dni rośliny podlewa się rano lub wieczorem, unikając moczenia liści i kwiatów. Chryzantemy uprawiane w donicach na balkonach i tarasach przesychają szybciej, dlatego latem mogą wymagać codziennego nawadniania.

Chryzantemy reagują również dobrze na ściółkowanie – warstwa kory lub kompostu ogranicza parowanie i hamuje rozwój chwastów. Dzięki temu korzenie mają stabilniejszą temperaturę, a roślina mniej cierpi w czasie suszy.

Jakie odmiany złocienia wybrać?

Mnogość dostępnych na rynku odmian – szacuje się, że jest ich obecnie około 2,3 tysiąca – sprawia, że każdy znajdzie coś dla siebie. Kwiatostany dzieli się na kilka głównych grup: pojedyncze, półpełne, pełne, anemonowe oraz igiełkowe. Wyróżnia się także odmiany drobnokwiatowe, średniokwiatowe i wielkokwiatowe – te ostatnie mogą mieć średnicę sięgającą 20 cm, a nawet 25 cm przy uprawie szklarniowej.

Barwy płatków obejmują niemal całą paletę: od śnieżnobiałej, przez żółtą, pomarańczową, różową, czerwoną, aż po purpurę, brąz, a nawet zieleń. Wiele odmian ma dwubarwne koszyczki lub kontrastowy środek. Oto zestawienie wybranych odmian wraz z ich charakterystyką:

Wybór odmiany powinien być dostosowany przede wszystkim do warunków zimowania. Jeśli nie mamy możliwości przenoszenia roślin do pomieszczeń, warto postawić na mrozoodporne odmiany gruntowe, takie jak ‘Clara Curtis’, ‘Apollo’ czy ‘Bronzefeuer’. W przypadku wątpliwości co do odporności egzemplarza kupionego jesienią, można przed nastaniem mrozów podzielić krzew i jedną część posadzić w gruncie pod okrywą, a drugą przezimować w jasnym pomieszczeniu o temperaturze do 6°C.

Jak dbać o złocień podczas sezonu?

Pielęgnacja w trakcie wegetacji skupia się na przycinaniu i zabezpieczaniu przed chorobami. Wysokie odmiany potrzebują czasem podpór, by wiatr i deszcz nie połamały pędów. Wczesnym latem warto uszczykiwać wierzchołki, aby pobudzić krzewienie się i uzyskać więcej kwiatów, choć u odmian wielkokwiatowych często postępuje się odwrotnie – usuwa się pąki boczne, zostawiając tylko jeden, by wspomóc rozwój okazałego koszyczka.

Zwalczanie chorób i szkodników

Chryzantemy mogą być porażane przez mączniaka prawdziwego, szarą pleśń oraz rdze. Profilaktycznie warto unikać zraszania liści i zapewnić przewiewność między roślinami. W razie infekcji stosuje się odpowiednie fungicydy. Z szkodników najczęściej pojawiają się mszyce, przędziorki i wciornastki – ich pojawom sprzyja suche powietrze, dlatego przy uprawie doniczkowej pomaga regularne zraszanie otoczenia wodą.

Okrywanie na zimę

Nawet mrozoodporne odmiany warto późną jesienią zabezpieczyć warstwą ściółki z kory, suchych liści lub gałązek świerkowych. Zbyt gruba i wilgotna okrywa może jednak prowadzić do gnicia szyjki korzeniowej. W łagodnych regionach Polski dobrze sprawdza się także pozostawienie uschniętych pędów aż do wiosny – działają jak naturalna ochrona przed mrozem.

Rośliny doniczkowe przenosi się do chłodnego, widnego pomieszczenia (optymalna temperatura to 2–6°C) i ogranicza podlewanie do minimum – podłoże powinno być tylko delikatnie wilgotne, by nie dopuścić do przesuszenia bryły korzeniowej. Wiosną, po ustąpieniu silnych przymrozków, donice stopniowo przyzwyczaja się do warunków zewnętrznych i wystawia na stałe dopiero po 15 maja.

Czy złocień ma właściwości zdrowotne?

Choć dziś uprawiamy go głównie dla dekoracji, złocień od stuleci był ceniony w medycynie Dalekiego Wschodu. W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej stosuje się kwiaty gatunków takich jak Chrysanthemum indicum czy Chrysanthemum morifolium. Napar ma charakter termicznie chłodny i – według tamtejszych klasyfikacji – wspomaga obieg płuc i wątroby, pomagając m.in. przy bólach głowy, stanach gorączkowych i zaczerwienieniu oczu.

Współczesne badania laboratoryjne potwierdziły, że wyciągi z chryzantemy wykazują działanie przeciwzapalne, obniżają ciśnienie tętnicze oraz hamują rozwój niektórych szczepów bakterii.

Herbatka z kwiatów złocienia (najczęściej w dawce od 3 do 15 g na dzień, przy dawce standardowej wynoszącej 10 g) stosowana jest pomocniczo przy przeziębieniach z gorączką, migrenach i nadciśnieniu. Zawiera dużą dawkę witaminy C i potasu, a także partenolid – związek, który hamuje uwalnianie serotoniny i tym samym łagodzi nawracające bóle głowy. Zewnętrznie, napar może być wykorzystywany do okładów na podrażnioną skórę i źle gojące się rany.